De liberale rechtsstaat is aan het rafelen, door toedoen van de VVD (Ed Nijpels en Jan Wolter Wabeke, Opinie/NRC Handelsblad, 24 januari)

Het kabinet lijkt weinig waarde te hechten aan het liberale gedachtegoed. Zie de verhoging van griffierechten en de minimumstraffen, constateren Ed Nijpels en Jan Wolter Wabeke.

“In een rechtsstaat geldt dat iedereen, arm en rijk, de mogelijkheid moet hebben om zijn recht te halen en om zich in rechte te verdedigen. Bezuinigingen zijn wellicht onvermijdelijk, maar de nu voorliggende verhogingen van griffierechten maken het voor de gemiddelde Nederlander onbetaalbaar om zijn geschillen door rechters te laten beoordelen. Vooral voor de onvrijwillig in een rechtszaak betrokkene ontstaat hierdoor een situatie die een rechtsstaat onwaardig is. Dat geldt voor de middenstander wiens rekening niet wordt betaald of voor degene die door identiteitsfraude ten onrechte met incasso wordt geconfronteerd of bij verstek ten onrechte veroordeeld of aangeslagen. Of voor gescheiden ouders die moeten vechten voor alimentatie of omgangsregeling.

“Tweede voorbeeld vormen de wetsvoorstellen die minimumstraf-oplegging afdwingen of taakstraffen verhinderen. Deze maatregelen knagen aan de scheiding der machten. Ze vormen een te vergaande bemoeienis met de onafhankelijke rechter en rieken naar wantrouwen in de kwaliteit van de rechtspraak. Ons land behoort binnen Europa tot de top van landen met strenge straffen en relatief voortvarende rechtspraak.”

In deze laatste alinea worden twee verschillende zaken aangegeven. In de eerste plaats dat, indien het waar is dat genoemde maatregelen knagen aan de scheiding der machten, de rechtspraktijk zich mogelijkerwijs anders heeft ontwikkeld dan dat het in het volksbewustzijn beleefd wordt, maar bewijs dat maar eens. Het is dus jammer dat beide auteurs dit niet nader hebben toegelicht. De kern van de vraag is waarom volksvertegenwoordigers zich niet mogen uitspreken over de gangbare rechtspraktijk en dat is wat anders dan de rechterlijke macht.

In de tweede plaats de opmerking dat ons land binnen Europa tot de top van landen zou behoren met strenge straffen. Dat zal de meeste burgers verbazen. Ook een dergelijke opmerking had dus toegelicht mogen worden, omdat rechts-Nederland van mening is dat ons land bijna geen strafmaat kent, zo ‘beschaafd’ en licht vallen ze uit.

Van een heel andere orde is de volgende opmerking:

“Als de overheid faalt in een snelle afhandeling van asielzaken behoren de gevolgen daarvan niet op de schouders van jonge asielkinderen terecht te komen. Kinderen die geworteld en geaccepteerd zijn in onze maatschappij vormen niet het probleem. Het probleem is de overheid die zijn rechtsbehandelingen niet op orde weet te krijgen. Pak die rechtsbedeling aan en niet de asielzoeker.”

Hier wordt een goed punt aangestipt, maar zolang de overheid, in casu de rechterlijke macht en de IND worstelen met een inferieur onderdeel van overheidsbeleid, zullen de wachtlijsten nooit verdwijnen omdat deze diensten kwalitatief onderbemensd zijn. Anders uitgedrukt: ambitieuze juristen gaan niet in deze sectoren werken, hooguit advocaten die veel werk op zich af zien komen. Maar de auteurs hebben dus gelijk dat kinderen niet de dupe mogen worden (en volwassenen de facto ook niet).

“Twee laatste voorbeelden van gebrek aan respect voor de rechtsstaat zijn niet van doen, maar van laten. Als eerste de onthutsende contractbreuk ten opzichte van de Vlaamse overheid rondom de Hedwigepolder. Wat nou afspraken met een regering van een buurland, wat nou verdragsrechtelijke verplichtingen, wat nou gezag van de Europese Commissie? Contractgebondenheid en betrouwbare overheid? Moeten Nederlandse burgers het eigen kabinet als voorbeeld nemen en ook alle wetgeving aan de laars lappen? En gelden voor het door Nederland gepropageerde afdwingen van de afspraken rond de euro door de Europese Commissie opeens andere rechtsbeginselen?”

Op dit onderdeel van de Hedwigepolder is al veel geschreven, maar vooral geschreven over de hoofden van de Nederlanders heen. Hier heeft de Nederlandse overheidsvoorlichting het geheel laten afweten, en waar niet is met geneigd te zeggen omdat overheidsvoorlichting helemaal niet bestaat in ons land. Alleen maar een postbus-51, omdat de RVD slechts een dienst van spindocters voor de minister-president is. Hier treft de overheid stevige blaam: de communicatie met de bevolking laat zwaar te wensen over en dat is de verantwoordelijkheid van het gehele gremium van de ‘politiek’, de Haagse kaasstolp dus. Dat wil maar niet op orde komen en geen wonder dat de politieke flanken winnen bij dit bureaucratische tekort. Politiek, schaamt u zich! En de VVD dient deze schaamte in gelijke mate te dragen, zoals de auteurs overtuigend hebben aangetoond. Geen haar beter dan andere partijen.